Wat doet de gemeente?

De gemeente heeft veel verschillende taken, maar doet niet alles zelf. Neem het ophalen van huisvuil of het aanleggen van straten. De gemeente moet er voor zorgen dat het gebeurt, maar het werk zelf is vaak uitbesteed aan particuliere bedrijven en organisaties. Ook werken gemeenten steeds vaker samen met inwoners, verenigingen en initiatiefgroepen om dingen voor elkaar te krijgen.

Een greep uit de vele taken van de gemeente:

  • Burgerzaken: Wie woont waar? Documenten als paspoort en rijbewijs.
  • Openbare orde en veiligheid: De APV bevat regels voor lokale orde en veiligheid. De burgemeester heeft het gezag over de politie en de brandweer.
  • Economische zaken: Goede bereikbaarheid van bedrijven en winkels. Inrichting van winkelstraten. Openingstijden.
  • Sociale zaken en werkgelegenheid: Uitvoering Participatiewet: zoveel mogelijk mensen aan het werk. Een uitkering als vangnet.
  • Zorg, welzijn en volksgezondheid: Uitvoering Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en Jeugdzorg.
  • Asielbeleid en integratie: Huisvesting en ondersteuning statushouders. Naturalisatieceremonie voor nieuwe Nederlanders.
  • Onderwijs: Huisvesting van scholen. Naleving van de Leerplichtwet.
  • Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting: Wat mag waar (niet) gebouwd worden, bepalen in structuurvisies en bestemmingsplannen.
  • Verkeer en vervoer: inrichting bereikbaarheid: straten en wegen, voetpaden, parkeerterreinen en fietsroutes en aanleg en onderhoud daarvan.
  • Milieubeheer: gescheiden afvalinzameling in overeenstemming met landelijke Wet Milieubeheer, kwaliteit van de lucht. Milieuvergunningen aan bedrijven.
  • Cultuur, sport en recreatie: Voorzieningen voor ontmoeten en vrije tijd zoals gemeenschapshuis, sportvelden of zwembad. Ondersteuning verenigingen.

Van belangrijk deel van deze taken kan de gemeente niet of beperkt zelf bepalen hóe ze worden ingevuld. De gemeente voert daarbij landelijke wet- en regelgeving uit. Dat heet medebewind.

Inkomsten

De gemeente ontvangt de meeste inkomsten van het Rijk, uit het zogeheten Gemeentefonds. Dit heet de algemene uitkering.
Ook heeft de gemeente eigen inkomsten uit bijvoorbeeld gemeentelijke belastingen (OZB), heffingen (rioolheffing) en leges (kosten voor vergunningen en diensten). Tot slot kan een gemeente inkomsten hebben uit eigen vermogen bezittingen of soms bedrijven.

Lees- en kijktips over dit onderwerp

  • Kennispunt lokale politieke partijen: Dossiers met informatie over inhoudelijke onderwerpen die in veel gemeenten spelen
  • Prodemos: Huis voor rechtsstaat en democratie, over de gemeente
  • Academieportal: Leeromgeving voor raadsleden van VNG, Ministerie van Binnenlandse Zaken, Vereniging voor raadsleden en de Vereniging van griffiers. Deze leeromgeving bevat een schat aan informatie. Je kunt microcursussen volgen over veel verschillende taakgebieden van gemeenten. Je hoeft geen account aan te maken om toegang te krijgen.